Ga naar de inhoud
Logo van Gemeente Dongen

Vragen en antwoorden eikenprocessierups

Wat doet de gemeente?
De gemeente Dongen bestrijdt in het voorjaar preventief met natuurlijke bestrijdingsmiddelen de rupsen en nesten in de gemeentelijke bomen in de openbare ruimte. 
De nesten worden momenteel ook bestreden door het opzuigen van deze nesten. Dit wordt dit jaar gedaan door een extern bestrijdingsbedrijf.
Doordat wij al meer dan 17 jaar de rupsen ook zelf bestrijden, en monitoren, zijn de straten waar de ergste besmetting zit, inzichtelijk. Hierdoor kunnen we selectief spuiten met de bestrijdingsmiddelen. Doordat deze middelen niet selectief zijn onder de rupsen (ook andere rupsensoorten gaan er door dood) proberen we al jaren alleen de bomen in de meest besmette straten te bespuiten, om de overige rupsen (en dus vlinders) te ontzien.

Wat doet de gemeente er nu aan?
De gemeente Dongen heeft dit jaar een bestrijdingsbedrijf in de arm genomen voor het bestrijden en opzuigen van de eikenprocessierups en de nesten. De rupsen hebben zich dit jaar echter in zulke enorme aantallen verspreid dat er te weinig capaciteit is om het vele werk te kunnen behappen.

Wat is er proactief gedaan aan de bestrijding?
In het voorjaar zijn de bomen bespoten met een biologisch bestrijdingsmiddel.

Waarom wordt er maar tot 4 meter hoogte bestreden?
Omdat de nesten tot op 4 meter hoogte de nesten zijn waarmee mens en dier met name in aanraking komen. Het is dus noodzakelijk om vooral die nesten aan te pakken. 

Wie is verantwoordelijk voor welke bomen?
De gemeente Dongen behandelt de gemeentelijke bomen in de openbare ruimte. De bomen op eigen terrein (of op terrein gehuurd van de gemeente) vallen onder de verantwoordelijkheid van de huurder of beheerder van dat terrein. Net zoals de bomen in eigen tuin onder de verantwoordelijkheid van de bewoners vallen. 

Wat zijn de gezondheidsrisico's?
Gezondheidsrisico’s voor mens en dier ontstaan door rechtstreeks contact met de eikenprocessierups en door verspreiding en verwaaiing van brandharen en vervellingsrestanten uit nesten. Dit geeft de volgende klachten: pijnlijke rode huiduitslag met hevige jeuk, waarbij ook bultjes ontstaan die bij krabben ontstekingen kunnen geven. Deze huidirritaties kunnen twee weken aanhouden. Ook worden soms klachten van ogen, bovenste luchtwegen en algemene aard gezien. De ernst van de huidirritaties verschilt per persoon.

Wat moet ik doen bij klachten?
Ga niet krabben of wrijven, maar was of spoel de huid of ogen eerst goed met water. Soms kun je beginnen met het strippen van de huid met plakband. Hiermee verdwijnt het grootste gedeelte van de haren. Was zo nodig ook de kleren (liefst op 60 °C). De klachten verdwijnen in het algemeen binnen twee weken. Een zachte crème met bijvoorbeeld menthol of een gel van aloë vera kan verlichting geven voor de pijn en jeuk. Neem bij ernstige klachten contact op met uw huisarts. 

Hoe gevaarlijk zijn de rupsen?
De rups zorgt voor jeuk, last van de ogen en allergische reacties. Er zit namelijk een gifstof in de haartjes waar je een allergie tegen kan ontwikkelen. In enkele gevallen kan dat hele heftige en zelfs levensbedreigende reacties veroorzaken. Het zijn overigens niet de zichtbare haren op de rups die voor problemen zorgen. De rups heeft zo'n 700.000 microscopische haartjes die je haast niet ziet, maar die wel voor alle problemen zorgen.

Zitten de rupsen in alle soorten eikenbomen?
De rupsen zitten vooral in de inlandse eik ook wel genaamd de zomereik (Quercus robur). Zelden zitten de rupsen in een Amerikaanse eik (Quercus rubra), moseik (Quercus cerris) of in een moeraseik (Quercus palustris).

In welke gebieden binnen de gemeente Dongen zitten de rupsen vooral?
Vooral in het buitengebied. In Dongen ook in de omgeving van de Kanovijver, het Trimbos, De Vennen en De Bergen. In 's Gravenmoer staan vooral in de omgeving van de Kerkebosdreef, de Molendijk en De Dijkjes veel eikenbomen en dus rupsen. Maar eigenlijk, overal waar eikenbomen staan.

Hoe herken ik de bomen waar rupsen zitten?
Eikenbomen met eikenprocessierupsen zijn te herkennen aan de bolvormige, witgrijze nesten op de stammen of dikkere takken. De nesten zijn dichte spinsels van vervellingshuidjes, met brandharen en uitwerpselen. 
Sommige bomen in de gemeente zijn voorzien van een waarschuwingslint om aan te geven dat daar bomen staan waar de eikenprocessierups in zit.

Hoe is de eikenprocessierups te herkennen?
De jonge rupsen hebben een oranje kleur, als ze in april uit de ei pakketten te voorschijn komen. Als ze ouder worden, verandert de kleur in grijsgrauw met lichtgekleurde zijden. 
De eikenprocessierupsen leven in groepen bijeen en de rupsen maken vanaf het vierde rupsstadium nesten, die in de oksels van takken voorkomen of op de stam. De nesten bestaan uit spinsel, uitwerpselen, vervellingshuidjes en brandharen. Vanuit deze nesten gaan de rupsen vooral ´s avonds en ´s nachts in karakteristieke processies op zoek naar voedsel (eikenbladeren). Overdag bevinden ze zich vaak in de nesten of op de zonzijde van de bast van de eikenboom.

Moet ik het melden wanneer ik ergens nesten/rupsen zie?
Wanneer u ergens rupsen en nesten ziet hoeft u dit niet te melden bij de gemeente. We hebben de besmette gebieden en bomen in beeld. En we doen wat we kunnen op het gebied van bestrijding.

Waarom zijn er nu ineens zoveel rupsen?
Dat heeft vooral te maken met het warme weer. De afgelopen jaren zagen we al een toename, maar dit jaar is het verdrievoudigd. Dat is een enorme toename. De droogte in combinatie met hoge temperaturen maakt Nederland zeer geschikt voor de vlinder, die de eitjes legt waaruit de eikenprocessierupsen komen. De vlinders kunnen zich bij minder weer in de grond verstoppen en komen pas weer boven als het weer ze bevalt. Ze kiezen op die manier hun eigen momenten om zich voort te planten, hele slimme dieren dus. Het zijn ook nachtvlinders, dus je ziet ze niet snel.

Waar moet je op letten bij honden en andere huisdieren?
Honden kunnen er zelfs meer last van hebben dan mensen. Baasjes moeten echt opletten waar ze hun dieren uitlaten en waar ze gaan wandelen. Als honden aan gevallen nesten ruiken of erin bijten, kan dat voor zeer nare verwondingen zorgen.

Moeten we ramen en deuren dichthouden?
Als vlakbij een of meerdere bomen met nesten staan, is dat zeer verstandig. De haartjes waaien makkelijk naar binnen, maar gaan niet zo makkelijk meer weg.

Hoe lang blijven we er nog last van houden?
De rupsen verpoppen binnen enkele weken. Mogelijk vliegen de eerste vlinders over twee weken al uit. Maar de nesten blijven bomvol met brandhaartjes zitten. Bij harde wind of als de nesten naar beneden vallen, kunnen de haartjes zich weer verspreiden. De gifstof blijft lang actief, we weten eigenlijk nog niet precies hoe lang. 

Wat kunnen we er zelf aan doen?
Eigenlijk heel weinig. De haartjes verspreiden zich door de wind en kunnen overal terechtkomen. De nesten moeten wel weggehaald worden, maar dat moet je overlaten aan specialisten. Wegbranden is eigenlijk geen optie, want vuur is niet heet genoeg om het gif in de haartjes af te breken. Je kan de nesten wel inspuiten met lijmspray, zodat de haartjes aan elkaar blijven plakken en later door specialisten kunnen worden verwijderd.

Is er landelijk aandacht voor het probleem met de eikenprocessierups?
Een team van experts op het gebied van de eikenprocessierups is in overleg met het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit. Zij willen heel snel een actieplan opstellen en het gedateerde rupsprotocol uit 2013 bijwerken, als leidraad voor gemeenten en provincies. 
Minister Carola Schouten (Landbouw en Natuur) bereidt een landelijk kennisplatform eikenprocessierups voor waar onder meer het Kennis- en Adviescentrum Dierplagen (KAD) en het Landelijk Kenniscentrum Eikenprocessierups deel van uit moeten gaan maken. Ook de GGD en het RIVM gaan hier in participeren. Dit platform moet alle landelijke informatie over de eikenprocessierups gaan verzamelen en inventariseren.

Waar vind ik meer informatie?
Lees meer informatie over de eikenprocessierups op www.oakie.info