Ga naar de inhoud
Logo van Gemeente Dongen

Eikenprocessierups

De overlast van de eikenprocessierups van de zomer van 2019 ligt bij de meesten nog vers in het geheugen. De gemeente Dongen is daarom vroeg gestart met voorbereiding om de overlast in dit jaar zoveel mogelijk te beperken. We zetten preventief en actief in op de bestrijding van de eikenprocessierups. Dit doen we in samenwerking met onze partners (Brouwers Groenaannemers en Storix). Hierdoor wordt de overlast hopelijk zoveel mogelijk beperkt. 

Melding doen

Wilt u een melding maken over de eikprocessierups? Dat kan via de BuitenBeter App. Heeft u deze nog niet op uw telefoon? De BuitenBeter app is gratis te downloaden en is geschikt voor de iPhone, Android, Windows Phone, BlackBerry, Symbian en Windows Mobile.

De eikenprocessierups

De eikenprocessierups is de larve van een nachtvlinder. Ze legt haar eitjes vooral in de toppen van eikenbomen. Vanaf half april tot begin mei komen de eitjes uit. Na een aantal vervellingen, komen de rupsen in groepjes samen. Ze vormen grote nesten op de stam. ’s Nachts gaan ze ‘in processie’ op zoek naar voedsel. Als de rupsen drie keer zijn verveld, krijgen ze brandharen. Tijdens de groei laten deze brandharen los. Deze brandharen kunnen in de omgeving last geven voor mens en dier.

Preventieve maatregelen

De natuurlijke vijanden van de rups zijn onder andere mezen, sluipwespen en vleermuizen. Zij eten de rups namelijk op. Deze natuurlijke vijanden zijn de afgelopen jaren helaas in aantallen afgenomen. De balans in de natuur is verstoord geraakt, onder andere doordat de leefomgeving van veel vogels en insecten is verslechterd. Door te zorgen voor meer en gevarieerd groen, geven we vogels en insecten een landschap waar ze zich thuis voelen. Hoe we dat doen en welke preventieve maatregelen we nog meer toepassen leest u bij de veelgestelde vragen onderaan deze pagina. 

Wat kunnen inwoners zelf doen?

Ook inwoners kunnen meewerken aan een betere leefomgeving voor de natuurlijke vijanden zoals insecten en mezen. Enkele tips:

  • Richt uw tuin zo natuurlijk mogelijk in met veel groen.
  • De tuin mag best een beetje rommelig zijn. Bladeren zorgen voor overwinteringsplekken voor insecten.
  • Hang nestkastjes op in de buurt van een eik.
  • Hang vleermuiskasten op. De vleermuis eet de vlinder graag
  • Plant bloemen in uw tuin.
  • Als u vogels voert in de winter, haal het plastic netje er dan vanaf. Dat krijgen de vogels anders binnen.
  • Doe bij katten een belletje om in het voorjaar, zodat ze geen (jonge) vogels vangen.
  • Gebruik geen chemische bestrijdingsmiddelen in uw tuin.

Bestrijding

Zodra er nesten zijn, worden deze weggezogen. Dit wordt gedaan door Brouwers Groenaannemers en Storix. Plekken waar veel mensen samenkomen en/of kwetsbare groepen zijn (zoals scholen), hebben de hoogste prioriteit. 

De medewerkers van het specialistenteam boomverzorging van onze gemeente nemen de coördinatie op zich van de meldingen die de gemeente Dongen ontvangt. Aan de hand van de prioritering wordt dit afgestemd met de inzet van de aannemers.

Meer informatie

Kijk voor meer informatie eens bij de veelgestelde vragen onderaan deze pagina of op rupsen.info of processierups.nu. Heeft u nog vragen? Neem dan contact met ons op. 

Vragen en antwoorden eikenprocessierups

Klik op één van de categorieën om de belangrijkste vragen én antwoorden te lezen. 

Algemeen

Waar vind ik meer informatie?
Lees meer informatie over de eikenprocessierups op www.rupsen.info en www.processierups.nu

Hoe gevaarlijk zijn de rupsen?
De rups zorgt voor jeuk, last van de ogen en allergische reacties. Er zit namelijk een gifstof in de haartjes waar u een allergie tegen kunt ontwikkelen. In enkele gevallen kan dat hele heftige en zelfs levensbedreigende reacties veroorzaken. Het zijn overigens niet de zichtbare haren op de rups die voor problemen zorgen. De rups heeft zo'n 700.000 microscopische haartjes die u met het blote oog niet kunt zien, maar die wel voor alle problemen zorgen.

Zitten de rupsen in alle soorten eikenbomen?
De rupsen zitten vooral in de inlandse eik ook wel genaamd de zomereik (Quercus robur). Zelden zitten de rupsen in een Amerikaanse eik (Quercus rubra), moseik (Quercus cerris) of in een moeraseik (Quercus palustris).

Hoe is de eikenprocessierups te herkennen?
De jonge rupsen hebben een oranje kleur, als ze in april uit de ei pakketten te voorschijn komen. Als ze ouder worden, verandert de kleur in grijsgrauw.
De eikenprocessierupsen leven in groepen bijeen en de rupsen maken vanaf het vierde rupsstadium nesten, die in de oksels van takken voorkomen of op de stam. De nesten bestaan uit spinsel, uitwerpselen, vervellingshuidjes en brandharen. Vanuit deze nesten gaan de rupsen vooral ´s avonds en ´s nachts in karakteristieke processies op zoek naar voedsel (eikenbladeren). Overdag bevinden ze zich vaak in de nesten of op de zonzijde van de bast van de eikenboom.

Worden er dit jaar weer veel rupsen verwacht? 
De verwachting is dat de overlast vergelijkbaar of erger gaat zijn dan in de zomer van 2019. De afgelopen jaren zagen we al een toename, maar afgelopen jaar is het verdrievoudigd. Dat is een enorme toename. De droogte in combinatie met hoge temperaturen maakt Nederland zeer geschikt voor de vlinder, die de eitjes legt waaruit de eikenprocessierupsen komen. De vlinders kunnen zich bij minder weer in de grond verstoppen en komen pas weer boven als het weer ze bevalt. Ze kiezen op die manier hun eigen momenten om zich voort te planten, hele slimme dieren dus. Het zijn ook nachtvlinders, dus u ziet ze niet snel.

Preventieve maatregelen en bestrijding

Wat doet de gemeente om de overlast van de EPR te verminderen?
Voor 2020 zetten we preventief en actief in op de bestrijding van de Eikenprocessierups. In samenwerking met onze partners (Brouwers Groenaannemers en Storix) hebben we een plan van aanpak gemaakt. 
De natuurlijke vijanden van de rups zijn onder andere mezen en sluipwespen en vleermuizen. Zij eten de rups namelijk op. Deze natuurlijke vijanden zijn de afgelopen jaren helaas in aantallen afgenomen. De balans in de natuur is verstoord geraakt, onder andere doordat de leefomgeving van veel vogels en insecten is verslechterd. Door te zorgen voor meer en gevarieerd groen, geven we vogels en insecten een landschap waar ze zich thuis voelen. 

  • We gaan preventief spuiten met biologische bestrijdingsmiddelen om ervoor te zorgen dat er zo min mogelijk nesten komen. Hierbij wordt rekening gehouden met andere rups- vlindersoorten. Hiervoor gebruiken we de beheerkaart Eikenprocessierups van de Vlinderstichting. We spuiten niet op locaties waar de mezenkasten hangen. 
  • We vormen gazonstroken om tot kruidenberm bij De Bergen, Zwembad de Vennen, Kanovijver en Trimbos.
  • Op diverse locaties bij eikenlanen, zaaien we stroken in met inheemse bloem / kruiden zaad om hier de ontwikkeling van kruidenrijke bermen te stimuleren. Daarmee gaan we een voedingsplek creëren voor de natuurlijke vijanden, zoals insecten, vogels, vleermuizen.  Dit is ook goed voor de bijen-populatie.
  • In samenwerking met natuurvereniging Ken en Geniet zijn 100 mezenkasten opgehangen in de gebieden waar de hoogste plaagdruk in 2019 was.
  • Op begraafplaats De Kremer is een bloembollenmengsel aangeplant  i.v.m. de biodiversiteit. 
  • Er zijn vleermuizenkasten aangebracht om de populatie van vleermuizen te stimuleren. De vlinder is een voedingsbron voor de vleermuizen. 
  • In de wijk De Biezen beginnen we dit jaar een pilot om delen van grote gazons niet meer te maaien. Daardoor ontwikkelen deze gazons zich als kruidenrijke grasstroken, dit is om de biodiversiteit te stimuleren. In het najaar worden deze grasstroken gemaaid en geruimd.
  • In 2021 willen we meerdere gazons om gaan vormen tot kruidenstroken.
  • In juni 2019 zijn we begonnen met een pilot 'natuurlijke vijanden'.  Sluipvliegen en sluipwespen leggen hun eitjes in de verpopte eikenprocessierups. De jonge sluipwespen- en vliegen eten de verpopte EPR op, waardoor deze niet uitkomt. De EPR-nesten met deze niet uitgekomen EPR-poppen én sluipwespen- en vliegen zijn in kasten geplaatst. Deze kasten zijn vervolgens geplaatst in gebieden waar van nature weinig natuurlijke vijanden zijn. De pilot is o.a. uitgezet rondom Zwembad de Vennen. Uit drie tellingen is gebleken dat in totaal 684.600 potentiele rupsen niet zijn uitgekomen als vlinder. De vlinder zorgt voor de eitjes die in het voorjaar rupsen worden. We hebben inmiddels 28 EPR kasten met EPR nesten geplaatst met niet uitgekomen poppen en sluipwespen- en vliegen.

Wie is verantwoordelijk voor welke bomen?
De gemeente Dongen behandelt de gemeentelijke bomen in de openbare ruimte. De bomen op eigen terrein (of op terrein gehuurd van de gemeente) vallen onder de verantwoordelijkheid van de huurder of beheerder van dat terrein. Net zoals de bomen in eigen tuin onder de verantwoordelijkheid van de bewoners vallen. 
De bomen langs het Wilhelminakanaal zijn van Rijkswaterstaat. Rijkswaterstaat neemt ook preventieve maatregelen en bij veel overlast worden de nesten verwijderd. Dit kunt u melden bij meldingenBMK@vandoorngeldermalsen.nl

In welke gebieden binnen de gemeente Dongen worden de rupsen verwacht?
Vooral in het buitengebied. In Dongen ook in de omgeving van de Kanovijver, het Trimbos, De Vennen en De Bergen. In 's Gravenmoer staan vooral in de omgeving van de Kerkebosdreef, de Molendijk en De Dijkjes veel eikenbomen en dus mogenlijk ook eikenprocessierupsen. Maar eigenlijk, overal waar eikenbomen staan.

Hoe herken ik de bomen waar rupsen zitten?
Eikenbomen met eikenprocessierupsen zijn te herkennen aan de bolvormige, witgrijze nesten op de stammen of dikkere takken. De nesten zijn dichte spinsels van vervellingshuidjes, met brandharen en uitwerpselen. 
Sommige bomen in de gemeente zijn voorzien van een waarschuwingsbord om aan te geven dat daar bomen staan waar de eikenprocessierups in zit.

Moet ik het melden wanneer ik ergens nesten/rupsen zie?
Wanneer u ergens rupsen en nesten ziet hoeft u dit niet te melden bij de gemeente. We hebben de besmette gebieden en bomen in beeld. 
U mag het wel melden. Dat kan via de BuitenBeter App. 

Wat kunnen we er zelf aan doen?
U kunt meewerken aan een betere leefomgeving voor de natuurlijke vijanden zoals mezen en insecten.  Richt uw tuin zo natuurlijk mogelijk in met veel groen en bloemen. Aan de verspreiding van de haartjes kunt u weinig doen. Ze verplaatsen zich door de wind en kunnen overal terechtkomen. De nesten moeten wel weggehaald worden, maar dat moet u overlaten aan specialisten. Wegbranden is eigenlijk geen optie, want vuur is niet heet genoeg om het gif in de haartjes af te breken. het verergend zelfs het probleem, omdat de rups van schrik al zijn brandharen los laat. U kunt de nesten wel inspuiten met lijmspray, zodat de haartjes aan elkaar blijven plakken en later door specialisten kunnen worden verwijderd. 

Heeft de corona-crisis gevolgen voor de bestrijding van Eikenprocessierups?
Zoals de situatie nu is, kan de bestrijding doorgaan. De bestrijding, zowel preventief als het weghalen van de nesten, wordt meestal uitgevoerd door twee personen. Beide processen zijn dusdanig ingericht dat de medewerkers altijd minimaal 1,5 van elkaar aan het werk zijn. Op dit moment zijn er nog voldoende beschermingsmiddelen.

Gezondheid

Wat zijn de gezondheidsrisico's?
Gezondheidsrisico’s voor mens en dier ontstaan door rechtstreeks contact met de eikenprocessierups en door verspreiding en verwaaiing van brandharen en vervellingsrestanten uit nesten. Dit geeft de volgende klachten: pijnlijke rode huiduitslag met hevige jeuk, waarbij ook bultjes ontstaan die bij krabben ontstekingen kunnen geven. Deze huidirritaties kunnen twee weken aanhouden. Ook worden soms klachten van ogen, bovenste luchtwegen en algemene aard gezien. De ernst van de huidirritaties verschilt per persoon.

Wat moet ik doen bij klachten?
Ga niet krabben of wrijven, maar was of spoel de huid of ogen eerst goed met water. Soms kunt u beginnen met het strippen van de huid met plakband. Hiermee verdwijnt het grootste gedeelte van de haren. Was zo nodig ook de kleren (liefst op 60 °C). De klachten verdwijnen in het algemeen binnen twee weken. Een zachte crème met bijvoorbeeld menthol of een gel van aloë vera kan verlichting geven voor de pijn en jeuk. Neem bij ernstige klachten contact op met uw huisarts. 

Moeten we ramen en deuren dichthouden?
Als vlakbij een of meerdere bomen met nesten staan, is dat zeer verstandig. De haartjes waaien makkelijk naar binnen, maar gaan niet zo makkelijk meer weg.

Vanaf wanneer ervaren we last van de eikenprocessierups?
Vanaf half april tot begin mei komen de eitjes uit. Binnen een periode van ongeveer drie maanden eet de eikenprocessierups van de eikenbladeren en vervelt hij vijf keer. Pas na de derde vervelling maakt de rups de brandharen die voor overlast zorgen. De verwachting is dat vanaf half mei de rupsen brandharen hebben. 

Wanneer is de overlast voorbij?
De rupsen verpoppen in juli en vanaf eind juli tot in september vliegt de eikenprocessievlinder uit. Maar de nesten blijven bomvol met brandhaartjes zitten. Bij harde wind of als de nesten naar beneden vallen, kunnen de haartjes zich weer verspreiden. De gifstof blijft lang actief, we weten eigenlijk nog niet precies hoe lang. 

(Huis)dieren

Waar moet u op letten bij honden en andere huisdieren?
Honden kunnen er zelfs meer last van hebben dan mensen. Baasjes moeten echt opletten waar ze hun dieren uitlaten en waar ze gaan wandelen. Als honden aan gevallen nesten ruiken of erin bijten, kan dat voor zeer nare verwondingen zorgen.

Kan mijn paard last krijgen van de rups?
Ja. Let met paarden goed op dat ze niet in de omgeving van eikenbomen staan of rijden in gebieden waar de eikenprocessierups zit.